Gasni spor između BiH i Mađarske na sudu u Cirihu

Nakon što je mađarska kompanija FGZS u septembru 2021. pokrenula spor kojim se od Federacije BiH potražuje više od 21 milion dolara zbog promene trase snabdevanja ruskim gasom i prelaska na tzv. Turski tok. Energoinvest je FGZS-u uzvratio protivtužbom, jer je za transport gasa, preko Ukrajine i Mađarske, u proteklim godinama plaćao „znatno više od tarife odobrene od mađarskog regulatora".

Kompanija Energoinvest, ovlašćeni dobavljač gasa u bosanskohercegovačkom entitetu Federacija BiH, tužila je mađarsku firmu FGSZ koja je do aprila 2021. godine bila zadužena za transport ruskog gasa u taj entitet. To je potvrđeno iz Energoinvesta koji tvrdi da je FGSZ-u za transport gasa, preko Ukrajine i Mađarske, u proteklim godinama plaćao „znatno više od tarife odobrene od mađarskog regulatora“.

U ovoj kompaniji, koja je u većinskom vlasništvu Vlade Federacije BiH, o detaljima tužbe nisu želeli da detaljnije govore, niti su odgovorili na pitanje za koji „prekoračeni“ iznos terete Mađare.

Kako su naveli, u toku je arbitražni proces, u okviru koga je podneta tužba i zbog toga ne mogu da otkrivaju više informacija. Odgovori o detaljima tužbe nisu stigli ni u nadležnom Ministarstvu energije, rudarstva i industrije Federacije BiH.

Tužba nakon prelaska na Turski tok

Tužba iz Energoinvesta usledila je nakon što je mađarski FGZS u septembru 2021. pokrenuo spor kojim od Federacije BiH potražuje više od 21 milion dolara.

Kao razlog se navodi to što je Federacija BiH od 1. aprila 2021. promenila trasu snabdevanja ruskim gasom i prešla na tzv. Turski tok. To je urađeno uprkos tome što je ugovor sa mađarskim FGSZ-om trebalo da bude na snazi do 2023. godine.

Bosna i Hercegovina je do 2021. godine ruski gas dobijala gasovodom koji je išao preko Ukrajine, Mađarske i Srbije. Nakon toga je snabdevanje nastavljeno putem tzv. Turskog toka koji se proteže od Rusije do Turske, preko Crnog mora.

Arbitražni spor u Cirihu

Mađari su spor pokrenuli pred Arbitražnim sudom u Cirihu, u Švicarskoj. Osim Energoinvesta, tuženi su Vlada Federacije BiH i BH Gas – javna kompanija zadužena za transport gasa za potrebe Federacije BiH, čiji je osnivač entitetska Vlada.

U bosanskohercegovačkom entitetu Republika Srpska (RS), koji je znatno manji potrošač gasa u odnosu na drugi bosanskohercegovački entitet, isporuka gasa putem Turskog toka počela je početkom januara 2021. godine.

U kompaniji Gas Res, koja je ovlašćeni distributer gasa za RS, naveli su tada da su imali direktan ugovor sa ruskim Gaspromom, koji su potpisali krajem 2020. godine.

Gasovod Turski tok bio je deo dugoročne ambicije Rusije da izgradnjom alternativnih pravaca kao što su Turski i Severni tok 1 i 2, svede transport gasa kroz Ukrajinu na minimum.

Međusobne tužbe

Iz mađarske kompanije FGSZ nisu odgovorili na pitanja o arbitražnom sporu sa Federacijom BiH, odnosno međusobnim tužbama.

U Energoinvestu, pak, ističu da bi, prema arbitražnim procedurama, proces trebalo da se okonča u drugoj polovini 2023. godine.

„Smatramo da su tuženi u arbitražnom postupku izneli ozbiljne argumente zbog kojih procenjujemo da je zahtev FGSZ bez osnova. Štaviše, podneta je i protivtužba zbog naplate transporta gasa za Federaciju BiH u prethodnim godinama, u iznosima koji su značajno veći od transportnih tarifa odobrenih od strane mađarskog regulatora“, saopštili su iz Energoinvesta.

Nakon odluke Energoinvesta da sa ruskom kompanijom Gasprom Export potpiše aneks ugovora kojim je promenjena trasa i odabran gasovod Turski tok, u Federaciji BiH su usledila međusobna optuživanja tadašnjih rukovodstava kompanija BH Gas i Energoinvest.

Provera u Tužilaštvu

Bivša Uprava kompanije BH-Gas podnela je 5. aprila 2021. godine krivične prijave Federalnoj upravi policije (FUP) protiv odgovornih u Energoinvestu.

U prijavi su, između ostalog, naveli da će zbog „samoinicijativne odluke Energoinvesta“ o promeni transportnog puta gasa, bez supotpisa BH Gasa, Federacija BiH Mađarima morati da isplatiti odštetu u iznosu većem od 21 miliona dolara.

Gotovo godinu i po od podnošenja prijave, slučaj istražuju pripadnici Državne agencije za istrage i zaštitu (SIPA), koji po nalogu Tužilaštva Kantona Sarajevo proveravaju navode iz krivične prijave.

„Po nalogu postupajućeg tužioca, pripadnici SIPA-e prikupljaju dokumentaciju i saslušavaju svedoke u cilju provere navoda“, poručili su iz Tužilaštva Kantona Sarajevo.

Promena pravca – jedina opcija

S druge strane, u kompaniji Energoinvest ne odustaju od stava da je promena pravca transporta gasa, odnosno prelazak na Turski tok, bila jedina opcija za Federaciju BiH. Kako ističu, to je bio uslov ruske kompanije Gasprom export, od koje BiH decenijama nabavlja gas.

„Energoinvest je učinio sve što je bilo u njegovoj moći da promeni odluku Gasprom Exporta i insistirao na tome da se ne menja ranija ruta isporuke gasa preko Ukrajine i Mađarske. Uprkos uloženim naporima, Gasprom je insistirao na tome da je jedina opcija isporuka gasa Turskim tokom i na drugi način zapretio obustavom isporuke gasa za BiH“, saopšteno je iz Energoinvesta.

Moguć rast odštete?

Na posledice prelaska na gasovod Turski tok i finansijski udar koji može da donese arbitražni spor sa mađarskim FGSZ-om, upozorava Almir Bečarević, bivši dugogodišnji direktor kompanije BH Gas.

Bečarević je uveren da će Federacija BiH izgubiti spor od Mađara i procenjuje da će uz troškove arbitraže i advokata, ukupna „odšteta“ porasti na oko 23 miliona dolara.

To bi, po njegovom mišljenju, moglo da ugrozi poslovanje kompanija Energoinvest i BH Gas, kao i projekte koji bi BiH osigurali alternativne pravce za snabdevanje gasom.

U skladu as ranijim zaključkom Vlade Federacije BiH, troškove arbitraže i pravnog zastupanja u Cirihu snosiće kompanijeEnergoinvest i BH-Gas.

„Sve je urađeno svesno, namerno i bez odluke Vlade Federacije da se uopšte pređe na Turski tok. Mađarima nisu plaćene tri fakture po ugovoru, a kad to ne platite, ugovor se smatra raskinutim i transporter ima pravo da pokrene arbitražni postupak i traži zaradu koji bi ostvario“, kaže Bečarević.

Bez tarifa za transport gasa

Ugovor o transportu gasa sa mađarskom kompanijom FGSZ, koja je članica MOL grupacije, firme BH-Gas i Energoinvest zaključile su 1998. godine.

Bečarević tvrdi da tada nisu bile na snazi tarife mađarskog regulatora za transport gasa, na koje se poziva kompanija Energoinvest koja je pokrenula tužbu protiv mađarskog FGSZ-a.

„Znaju da je to šarena laža i da od toga nema ništa. Tarifa nije ni bilo kad je ugovor potpisan, a kasnije su potpisivali i aneks ugovora. Ne bi to potpisivali da nije bilo jeftinije. Sada Energoinvest tuži Mađare za nešto što su potpisali. Zašto nisu raskinuli osnovni ugovor i prešli na tarifu ako je bilo povoljnije“, kaže Bečarević.

Ranije nije bilo problema

Džemal Vlahovljak, bivši direktor Energoinvesta, kaže da se ne seća da je tokom njegovog mandata bilo većih problema sa cenama transporta mađarske kompanije.

„To je tada bilo više u nadležnosti BH Gasa, a mi smo ovlaš pratili. S Mađarima su se dogovarale cene, ali da je bilo nekih velikih problema, ne sećam se“, ističe Vlahovljak, naglašavajući da se ne može setiti novčanih iznosa koji su proteklih godina uplaćivani mađarskoj kompaniji za transport gasa.

Kada je reč o tužbi koju je pokrenuo mađarski FGSZ, Vlahovljak smatra da Federacija BiH ne bi trebalo da izgubi taj arbitražni spor.

„Ne znam detalje arbitražnog predmeta, ali to bi trebalo da se tretira kao viša sila jer je Gasprom usmerio snabdevanje na Turski tok. Nemamo mi alternativu. Od Gasporma se gas kupuje i oni uslovljavaju kuda će ići njihov gas“, ističe Vlahovljak.

BiH zavisi od ruskog gasa

Bosna i Hercegovina u potpunosti zavisi od uvoznog gasa iz Rusije. U BiH se doprema gasovodima koji u državu ulazi u mestu Šepak kod Zvornika, na granici BiH i Srbije.

Vlasti tvrde da su zainteresovane za pronalazak drugih izvora i pravaca nabavke gasa, posebno u vreme evropske krize i nestašice energenata izazvane ruskom invazijom na Ukrajinu, koja je počela 24. februara.

Gasovod Južna interkonekcija vredan 196 miliona konvertibilnih maraka (oko 100 miliona evra), jedan je od najčešće spominjanih alternativa ruskom gasu u BiH.

Novi gasovod

Njime se predviđa izgradnja gasovoda u dužini od 180 kilometara, a trebao bi da se poveže trenutni transportni gasovod BiH sa hrvatskim sistemom gasovoda na potezu Zagvozd–Imotski-Posušje–Novi Travnik, sa odvojkom za Mostar.

Izgradnju tog gasovoda planira vlast Federacije BiH, ali tekst zakona kojim bi to bilo i omogućeno još nije prošao parlamentarnu proceduru u tom bosansko-hercegovačkom entitetu.

Bosna i Hercegovina nema zakon o gasu i električnoj energiji na državnom nivou kojim bi se ova oblast uredila. Donošenje zakona ne dozvoljava Republika Srpska, ocenjujući kako se njime nadležnosti entiteta prenose na državu.

Izvor: Slobodna Evropa

Facebook
Twitter
LinkedIn
Email
Odštampaj

Ostavite odgovor

Vaša adresa e-pošte neće biti objavljena. Neophodna polja su označena *

Logo

Newsletter

Možda će Vam se svideti:

Logo

Energija Balkana

Newsletter

Nedeljni pregled vesti