Besni novi energetski rat, ovaj put u Kini. Kao što pokazuje nedavno objavljena studija, Kina je nastavila da povećava svoje energetske kapacitete iz uglja brzim tempom u 2024. godini, uprkos tome što je zabeležila odgovarajuće impresivne stope rasta obnovljivih izvora.
To dovodi u prvi plan strukturne probleme sa kojima se suočava kinesko unutrašnje energetsko tržište. Godina 2024. je nesumnjivo bila značajna za kinesku industriju obnovljivih izvora energije, koja je uspela da doda nove proizvodne kapacitete u mrežu, približavajući se američkom ukupnom iznosu od oko 356 GW vetra i solarne energije. Sa ovim rekordom, Kina je šest godina ranije dostigla svoj cilj zelene energije od 1200 GW za 2030. godinu. Istovremeno, kinesko rukovodstvo ostaje jedno od retkih koje se ne povlači ili usporava zelene investicije, za razliku od neurednog povlačenja viđenog u SAD-u i Evropi.
Nove elektrane na ugalj
Međutim, u isto vreme kada je dominirala zelenom energijom, Kina je ostala najveći zagađivač, proizvodeći 30% globalnih emisija CO2, dodajući novu energiju uglja na rekordnim nivoima. Preciznije, kao što dokazuje istraživanje Centra za istraživanje energije i čistog vazduha (CREA) i Global Energy Monitor (GEM), Kina je počela izgradnju novih elektrana na ugalj, dostižući 94.5 GW i nastavila izgradnju još 3.3 GW jedinica, što predstavlja podatke koji nisu viđeni od 2015. godine. Ova slika znači preokret u odnosu na prethodnu deceniju, kada je Kina zatvorila više od 100 GW zastarelih elektrana na ugalj.
Nalazi studije ilustruju složenu stvarnost kineskog domaćeg energetskog tržišta. Prema važećem zakonodavstvu, nove elektrane na ugalj mogu se graditi samo kao zaštitni mehanizam za obnovljivu proizvodnju, povećavajući energetsku sigurnost Kine.
Začarani krug
Međutim, proizvođači uglja, odnosno kompanije koje upravljaju rudarstvom, finansiraju 75% novih postrojenja, u suštini podstičući sopstvenu potražnju. Pored toga, jer su ugovori između proizvođača i kupaca energije dugoročni i nameću novčane kazne onim izvođačima koji ne kupuju dogovorene količine, veleprodajni potrošači nemaju podsticaj da preferiraju jeftiniju energiju od obnovljivih izvora.
Na ovaj način, Kina povećava svoju moć u čistoj energiji, ali paralelno povećanje prljave energije (ne)znači da se zelena tranzicija zapravo odvija. Ova situacija je još dramatičnija na lokalnom nivou, jer kineska mreža nije unitarna, ali svaki region, pokrajina ili metropola ima svog menadžera. Kao rezultat toga, postoje značajne geografske varijacije za upotrebu obnovljivih izvora energije ili fosilnih goriva.
Centralne kočnice
Pored klimatskih problema, postoji i pitanje ekonomske održivosti. Brojna istraživanja dokazuju da je zelena energija mnogo jeftinija u poređenju sa fosilnim gorivima. Takođe, postojeće elektrane na ugalj u Kini već rade na 50% svojih kapaciteta. Zato će dodavanje novih pogona samo pogoršati problem.
U tom kontekstu, jasno je da značajna promena može doći tek nakon centralne političke intervencije, pri čemu Peking koči ambicije industrije uglja jer podrivaju ciljeve koje je postavila kineska vlada. Na kraju krajeva, glavna prednost kineske ekonomije je sposobnost kontrole i planiranja od strane centralnog tela koje omogućava suzbijanje najopasnijih tržišnih sila.
Izvor: Energia
