Saradnja Kine sa Francuskom, Mađarskom, potencijalno sa Srbijom u sektoru nuklearne energetike bila je jedna od tema posete kineskog predsednika Si Đipinga ovim zemljama prošle nedelje. Dok su, Francuska posebno, ali i Mađarska već svoji energetiku oslonile na nuklearne izvore Srbija je tek krenula put ukidanja moratorijuma i otpočinjanja procedure koja podrazumeva čitav niz koraka da bi se izgradila nuklearna elektrana.

Đorđe Lazarević, viši naučni saradnik Elektrotehničkog instituta „Nikola Tesla“ za „Energiju Sputnjika” kaže da je svoju prvu nuklearnu elektranu Kina izgradila po francuskoj tehnologiji a da danas kineski i francuski stručnjaci sarađuju na osvajanju novih tehnologija u nuklearnoj energetici i niskougljeničnom razvoju. Obe zemlje grade nove reaktore s tim što postojeći kapaciteti, srazmerno veličini zemalja i njihovih energetskih sistema u Kini čine tek oko pet odsto a u Francuskoj nešto manje od 70 procenata ukupnih izvora električne energije.

Francuska kao zemlja zagovornica rešavanja pitanja zelene energetske tranzicije favorizuje izgradnju nuklearnih elektrana, a Kine na svom putu dekarbonizacije i postizanja neto nultih emisija do 2060. godine kroz civilni nuklearni program postaju, uz Rusiju predvodnice u osvajanju nuklearnih tehnologija. Otud i učvršćivanje njihove saradnje u ovim sferama. Mađarska, sa svojim projektima hlađenja nuklearnih reaktora uz manje količine vode (manjak vode postaje globalni problem) takođe je značajan partner za buduće nove nuklarke. Ne samo u ovim zemljama jer, mnoge azijske zemlje, na primer, planiraju, poput Srbije, izgradnju svoje prve nuklearne elektrane.

Srbija u oblasti nuklearne energije već ima najavljenu saradnju sa Francuskom. Pominjala se mogućnost da se sa Mađarskom uđe u partnerstvo u vlasništvu novih reaktora njihove nuklearke Pakš. Čini se da je opredeljenje, ipak, da se gradi spostveni kapacitet kod kuće, što povećava energetsku sigurnost zemlje.

Inicijativa za ukidanje moratorijuma već je podneta. Država već polako radi na okupljanju stručnjaka koji bi bili nosioci energetskog nuklearnog programa. To su tek prvi koraci, put je i dug i komplikovan, a sasvim je sigurno da bi saradnja sa onima koji su na njemu odmakli puno značila. Sagovornika „Energije Sputnjika” pitamo koji su potencijalni saradnje sa Kinom i Francuskom, koje su lideri, o značaju saradnje i sa drugim zemljama koje imaju nuklearne tehnologije i da li geopoliitka može odmoći saradnji privrede I nauke na ovom putu.