Zapadna Hercegovina hoće svoju gasnu kompaniju

Hrvatska demokratska zajednica (HDZ) BiH predložila je formiranje nove kompanije, jer je „nezadovoljna nacionalnim sastavom uprave i poslovanjem BH Gasa". Neistomišljenici smatraju da osnivanje još jednog gasnog operatora „nema ekonomske logike”.

Hrvatska demokratska zajednica (HDZ) BiH zaustavila je donošenje zakona kojim bi se pokrenula izgradnja novog gasovoda u Bosni i Hercegovini. Reč je o projektu „Južna interkonekcija BiH i Republika Hrvatska“ kojim bi se rešila potpuna zavisnost BiH od ruskog gasa.

Vrednost projekta je oko 100 miliona evra, a gasovod Južna interkonekcija bi bio dug oko 180 kilometara.

Zakonski okvir za gasovod

BiH uvozi gas jedino iz Rusije putem Turskog toka, kome se priključila u aprilu 2021. godine. Zakon kojim bi se zvanično pokrenula izgradnja gasovoda usvojen je u Zastupničkom domu Parlamenta Federacije BiH krajem 2021. godine. Tada su za njega glasali i zastupnici HDZ BiH.

Međutim, sedam meseci kasnije, predstavnici ove stranke u drugom domu parlamenta tog entiteta, u Domu naroda, odbili su da se ova tačka uvrsti u dnevni red i uložili amandmane. Svi amandmani podrazumevaju da se iz projekta isključi kompanija BH Gas sa sedištem u Sarajevu, kao i da se projekat prebaci na kompaniju koja bi bila osnovana i čije sedište bi bilo u Mostaru, na jugu BiH.

Dva preduzeća za ruski gas

U BiH deluju dva preduzeća koja uvoze gas iz Rusije i dva koja upravljaju gasovodom. Energoinvest iz Sarajeva, u većinskom vlasništvu Federacije BiH, uvoznik je Gaspromovog gasa u ovom entitetu. U Republici Srpskoj je 2012. formirana kompanija Gas Res Banja Luka koja je uvoznik istog gasa za taj entitet.

BH Gas upravlja delom jedinog bosansko-hercegovačkog gasovoda koji ide od Zvornika do Sarajeva, ali samo delom koji prolazi ovim entitetom.

Na teritoriji Republike Srpske gasovodom upravlja Gas Promet s Pala kod Sarajeva, koji je u većinskom vlasništvu Srbijagasa.

Upravljačka struktura

Tomislav Mandić, delegat HDZ-a BiH, stranke koja je deo vladajuće koalicije u entitetu Federacija BiH, kaže da je ova stranka predložila formiranje nove kompanije, jer je „nezadovoljna nacionalnim sastavom uprave i poslovanjem BH Gasa.“

„Mi zastupamo hrvatski narod. Proverite nacionalnu upravljačku strukturu u BH Gasu. Da li ima ijedan Hrvat ili Srbin? Proverite kako posluje BH Gas. Iznenadićete se, i to negativno. Ovo je spas tog projekta. Mi štitimo projekat Južne interkonekcije da ne dođe u ruke BH Gasa koji nema svetlu budućnost“, rekao je Mandić.

Registracija preduzeća

Ovaj delegat HDZ-a, koji je i zastupnik u Skupštini Zapadnohercegovačkog kantona, potvrdio je i da je taj kanton krenuo u registraciju preduzeća Plinovod Zapadnohercegovačke županije. Prema njegovim rečima, firma „nema veze s Južnom interkonekcijom, ali ne zna detalje“.

Gasovod Južna interkonekcija išao bi iz pravca Hrvatske (Split-Imotski-Zagvozd), preko zapadne Hercegovine (Posušje s odvojkom za Mostar), do središnje Bosne (Novi Travnik).

Hrvatska ima terminal tečnog gasa (LNG) i povezana je s evropskim gasovodima. U planu je i povezivanje s Transjadranskim gasovodom (TAP) kojim azerbajdžanski gas, preko Turske i Grčke, teče prema Italiji.

Protiv novih podela

Jasmin Duvnjak, delegat Stranke demokratske akcije (SDA), koja je s HDZ-om BiH deo Vlade Federacije BiH, smatra kako osnivanje još jednog gasnog operatora „nema ekonomske logike”.

„Oni (HDZ BiH) žele da to bude neki „hrvatski gas”, nalik postojećim Hrvatskim poštama, Hrvatskim telekomunikacijama, hrvatskoj Elektroprivredi Herceg Bosne, što je nova podela po ratnim linijama i nacionalnim kriterijima”, dodao je Duvnjak.

Kaže kako njegova stranka neće podržati predlog HDZ-a, ali da „uopšte nije problem da opštine ili kantoni formiraju svoje firme koji će biti distributeri gasa od gasovoda Južna interkonekcija do krajnjih korisnika, kao što u Kantonu Sarajevo postoji Sarajevogas.”

„BH Gas uveze gas i transportuje ga gasovodom do distributera. Od BH Gasa ga preuzima distributer Posušje gas, Hercegovina gas ili kako bi se već zvale te firme i dostavljaju ga stanovima, kućama i firmama”, pojašnjava Duvnjak.

Šansa za diverzifikaciju

Američka vlada sa oko pola miliona evra i Evropska unija sa oko milion i po evra podržale su gasovod Južna interkonekcija kao „najbolju šansu za diverzifikaciju, osnaživanje energetskog sektora i osiguranje energetske sigurnosti BiH”.

Iz Ambasade SAD-a u BiH su rekli da bi usvajanje Zakona o gasovodu Južna interkonekcija BiH i Hrvatska „trebalo da bude prioritet svih zvaničnika na vlasti”.

„Amandmani koje je 28. juna uložio Klub delegata hrvatskog naroda ugrozili bi realizaciju projekta i ne čine ništa kako bi osnažili energetsku sigurnost. Umesto toga, njima se dodatno terete distributeri i potrošači, tako da bi se fragmentiralo tržište gasa u Federaciji BiH”, naglasili su iz Ambasade SAD-a u BiH.

Energetska sigurnost BiH

Istakli su da se opstrukcijama i odgađanjima realizacije ovog projekta „reskira energetska sigurnost BiH, suprotno interesima građana, a u interesu samo jednog aktera, a to je Ruska Federacija, koja je pokazala spremnost da koristi energiju kao oružje”.

Iz BH Gasa su rekli da je sva do sada pripremljena dokumentacija na ime ove kompanije kao nosioca projekta u Federaciji BiH.

Iz BH Gasa navode da je Idejni projekt gasovoda izrađen u oktobru 2020, a Studija uticaja na okolinu i društvo – u januaru 2021. godine. Ekološka dozvola je dobijena u junu 2021. i u toku je postupak izdavanja urbanističke saglasnosti.

Turski tok

BiH je do 2021. godine ruski gas dobijala gasovodom koji je išao preko Ukrajine, Mađarske i Srbije. Nakon toga je snabdevanje nastavljeno putem Turskog toka koji se proteže od Rusije do Turske, preko Crnog mora.

Gasovod Turski tok bio je deo dugoročne ambicije Rusije da na minimum svede transport gasa kroz Ukrajinu izgradnjom alternativnih pravaca kao što su Turski i Severni tok 1 i 2.

Tri Telekoma, pošte, elektroprivrede

U BiH su tokom rata uspostavljene Elektroprivreda BiH, BH Telekom i BH Pošta sa sedištem u Sarajevu, kao i Elektroprivreda Hrvatske zajednice Herceg Bosna (HZHB), Hrvatski Telekom i Hrvatska pošta sa sedištem u Mostaru.

Sve su u većinskom vlasništvu Vlade Federacije BiH, ali prve tri posluju na području koje je tokom rata kontrolisala Armija RBiH. Preostale tri posluju na području koje je kontrolisao HVO i delomično su vlasništvu Hrvatskog Telekoma i Hrvatske pošte iz Zagreba.

Elektroprivreda Republike Srpske i Pošta Srpske posluju samo na području tog entiteta. Tokom rata je formiran i Telekom Srpske, a 65 posto vlasništva je 2006. godine prodato Telekomu Srbije za 646 miliona evra.

Navedene kompanije iz Federacije BiH imale su ukupno 14.748 zaposlenih u 2021. godini i neto dobit veću od 68 miliona evra, prema podacima Sarajevske berze i analitičke kompanije LRC BIS.

Pomenute Kompanije iz Republike Srpske imale su tokom 2021. ukupno 12.973 zaposlenih i neto dobit veću od 81 milion evra, prema podacima Banjalučke berze i analitičke kompanije LRC BIS. U sklopu Elektroprivrede BiH i Elektroprivrede Republike Srpske su i rudnici u kojima su zaposlene još hiljade radnika.

Etnička struktura

Većinu članova nadzornih i upravnih odbora, kao i direktora kompanija sa sedištem u Mostaru predlažu hrvatske, a onih sa sedištem u Sarajevu predlažu bošnjačke stranke u Vladi Federacije. Vladajući u RS-u imenuju uprave javnih preduzeća u tom entitetu.

Etničku većinu na čelu kompanija prati i etnička većina među zaposlenicima, a ista situacija je i u drugim javnim firmama bilo da su u vlasništvu entiteta, bilo u vlasništvu kantona, opšti na i gradova.

Na primer, u Mostaru u kome nakon rata većina bošnjačkog stanovništva živi na istočnoj, a hrvatskog na zapadnoj obali grada, jednu stranu grada strujom snabdeva Elektroprivreda BiH iz Sarajeva, a drugu Elektroprivreda HZHB.

Izvor: Slobodna Evropa

Facebook
Twitter
LinkedIn
Email
Odštampaj

Ostavite odgovor

Vaša adresa e-pošte neće biti objavljena. Neophodna polja su označena *

Logo

Newsletter

Možda će Vam se svideti:

Logo

Energija Balkana

Newsletter

Nedeljni pregled vesti