Zbog sve češćeg spominjanja da bi Izrael mogao napasti naftna postrojenja u Iranu, u prvi plan se vratila tema industrije nafte i gasa, koja ima strateški značaj za ovu zemlju.

Međunarodne sankcije koje su nametnute Iranu, jednoj od najvećih zemalja koje proizvode i izvoze naftu i gas, ozbiljno su uticale na ovaj vitalni sektor.

Uprkos tome, Iran nastavlja da proizvodi naftu i gas putem flota u senci kako bi izbegao američke sankcije jer se njegova ekonomija u velikoj meri oslanja na izvoz energenata.

Očekuje se poskupljenje

Stručnjak za naftu i gas Hamid Reza Shokouhi rekao je da su Turska i Irak najvažniji uvoznici iranskog gasa, što govori o važnosti ovog pitanja, pored činjenice da je gas najvažniji izvor energije u Iranu, kako na nivou domaćinstava, tako i fabrika i elektrana.

Shokouhi je za Al Džaziru rekao i to da se gotovo polovina iranske proizvodnje nafte izvozi, najvećim delom u Kinu, tako da bi ciljanje na iransku naftu i uklanjanje sa tržišta više od 1,5 miliona barela uticalo na globalne cene nafte.

S druge strane, smatra da bi svako ciljanje iranske nafte i gasa negativno uticalo na Hormuški moreuz, kroz koji prolazi velika količina nafte iz Zalivskih zemalja, što je izuzetno važno.

Shokouhi je objasnio da se deo iranske nafte unutar zemlje preradi u rafinerijama u dizel li benzin koji se troše interno, a to će naravno biti pogođeno ako Izrael izvede napad.

Napomenuo je da su elektrane u Izraelu na listi ciljeva Irana te da bi, ako Tel Aviv napadne iransku naftu i gas, Teheran mogao odgovoriti na sličan način, što bi moglo naterati Izrael da preispita svoje odluke.

Obim proizvodnje nafte u Iranu

Sa više od 160.12 milijardi barela nafte, Iran je treća po redu zemlja sa najvećim rezervama sirove nafte u Organizaciji zemalja izvoznica nafte (OPEK), prema Iranskom ministarstvu nafte.

Prema statistikama kompanije BP, Iran je na četvrtom mestu među zemljama sa najvećim rezervama nafte u svetu, nakon Venecuele, Saudijske Arabije i Kanade.

Dnevna proizvodnja nafte u Iranu

Pre američkih sankcija koje su ponovo uvedene 2018. godine, Iran je proizvodio oko 3,8 miliona barela dnevno, prema izveštaju Međunarodne agencije za energetiku (IEA). Nakon što su sankcije pooštrene, proizvodnja je značajno smanjena, dostigavši ​​oko 2,6 miliona barela dnevno u 2023. godini.

Prema IEA-ovom najnovijem izveštaju, iranska proizvodnja je u avgustu 2024. godine iznosila oko 3,42 miliona barela dnevno.

Najvažnija naftna polja

U nastavku dajemo pregled najvažnijih naftnih polja u Iranu.

Naftno polje Ahvaz

Najveće naftno polje u Iranu, proizvodi oko 800 hiljada barela dnevno, a nalazi se u gradu Ahvazu na jugozapadu Irana. Otkrila ga je 1985. godine tadašnja zajednička naftna kompanija Irana i Velike Britanije.

Naftno polje Kajsaran

Drugo najveće naftno polje u Iranu, nakon polja Ahvaz, koje sadrži 52 milijarde barela ukupnih rezervi i 23 milijarde barela iskoristivih rezervi. Ovo polje je osnovala britansko-iranska naftna kompanija 1939. godine, a proizvodi 480 hiljada barela sirove nafte dnevno. Takođe se nalazi u jugozapadnom Iranu, 200 kilometara od grada Ahvaza.

Naftno polje Marun

Treće najveće naftno polje u Iranu, koje sadrži oko 46 milijardi barela sirove nafte. Polje proizvodi u proseku 52 hiljade barela sirove nafte dnevno, a nalazi se u gradu Ahvazu na jugozapadu zemlje.

Naftno polje Azadegan

Nalazi se u okrugu Dasht-e Azadegan u blizini grada Ahvaza. To je četvrto najveće naftno polje u Iranu, koje sadrži 23 milijarde barela sirove nafte.

Naftno polje Aghajari

Nalazi se u gradu Aghajari, u blizini grada Ahvaza i peto je najveće polje u Iranu. Sadrži oko 28 milijardi barela rezervi sirove nafte. Godine 1936. postojanje ekonomskih rezervi nafte i gasa na ovom polju dokazala je britansko-iranska naftana kompanija. Proizvodnja sirove nafte iz polja Aghajari 1976. godine je iznosila više od 1,1 milion barela sirove nafte. Međutim, vremenom je njegova proizvodnja smanjena, pa proizvodni kapacitet ovog polja trenutno iznosi u proseku 170 hiljada barela dnevno.

Najvažnija gasna polja

Južno gasno polje

To je najveće gasno polje na svetu, a nalazi se ispod Persijskog zaliva. Jedan deo nalazišta pripada Kataru, tačnije, 67 posto, dok se u teritorijalnim vodama Irana (guvernorat Bushehr) nalazi 33 posto ovog gasnog nalazišta.

Procenjuje se da Južno gasno polje (koje se u Kataru i u arapskim zemljama naziva Severno gasno polje) sadrži oko 51 trilion kubnih metara prirodnog gasa, a rezerve koje se mogu iskoristiti se procenjuju na 36 triliona kubnih metara. U proseku se iz ovog polja vadi oko 1,2 milijarde kubnih metara prirodnog gasa.

Rezerve iranskog dela polja iznose 13,3 triliona kubnih metara gasa i 19 milijardi barela gasnih kondenzata (od kojih se može izvući 9 milijardi barela).

Sadrži 50 posto iranskih rezervi gasa i 8 posto svetskih rezervi gasa.

Severno gasno polje

Nalazi se 120 kilometara jugoistočno od grada Busheher u vodama Persijskog zaliva, a rezerve ovog polja iznose 59 triliona kubnih stopa.

Kiš

Ovo polje se nalazi 30 kilometara istočno od ostrva Lavan, u vodama Persijskog zaliva. U ovom polju ima oko 48 triliona kubnih stopa gasa, od kojih je iskoristivo 75 posto, a gasni kondenzati procenjuju se na oko 514 miliona barela.

Postrojenja za proizvodnju nafte i gasa

Kompleks Južnog gasnog polja, koji uključuje nekoliko faza razvoja i ima najveći doprinos proizvodnji gasa u Iranu.

Postrojenja Karon: Uključuje grupu proizvodnih postrojenja koje upravljaju glavnim poljima u provinciji Khuzestan, poznatoj u arapskom svetu kao Ahvaz.

Postrojenje Abadan: Jedno od najstarijih postrojenja za proizvodnju nafte u Iranu, i dalje igra glavnu ulogu u proizvodnji uprkos svojoj starosti.

Rafinerije

Iran ima nekoliko strateških rafinerija koje pretvaraju sirovu naftu u finalne proizvode, poput benzina i dizela, a to su:

Rafinerija u Abadanu: Smatra se najstarijom na Bliskom istoku i najstarijom na svetu. Osnovana je 1912. godine nakon 3 godine rada na njoj britansko-iranske naftne kompanije, a njen proizvodni kapacitet je oko 500 hiljada barela dnevno.

Rafinerija u Isfahanu: Jedna od najvećih rafinerija, koja proizvodi oko 375 hiljada barela dnevno.

Rafinerija u Bandar Abbasu: Kapacitet proizvodnje dostiže oko 350 hiljada barela dnevno. Rafinerija u Teheranu: Kapacitet proizvodnje od oko 250 hiljada barela dnevno.

Dokazane rezerve

Iranske rezerve tečnih hidrokarbonata koji se mogu eksploatisati (sirova nafta, kondenzati i tečni gas) iznose 160,12 milijardi barela od 2019. godine.

Zalihe prirodnog gasa koje se mogu eksploatisati iznose oko 34 triliona kubnih metara, prema najnovijem izveštaju Iranskog ministarstva nafte i gasa.

Prema izveštaju OPEK-a, Iran je na drugom mestu, nakon Rusije, sa rezervama od 33,72 triliona kubnih metara.

Prema statistikama BP-a, Iran je na prvom mestu u svetu sa rezervama od 33,5 biliona (17,96 posto svetskih rezervi).

Budući da se nalazi u regiji bogatoj naftom, zauzima važno mesto u svetu kao najveći vlasnik nafte u ukupnim hidrokarbonskim resursima iz nafte i gasa.

Izazovi

Sankcije nametnute Iranu izazvale su smanjenje proizvodnih kapaciteta i pad stranih investicija, što je dovelo do poteškoća u modernizaciji starih polja i infrastrukture.

Uprkos pooštrenim sankcijama, Iran nastavlja da izvozi naftu na razne načine, oslanjajući se na flotu u senci za transport nafte, koristeći tankere koji menjaju zastave ili isključuju sisteme za praćenje, što otežava praćenje iranskog izvoza.

Što se tiče glavnih tržišta iranske nafte, uprkos embargu, Iran nastavlja da izvozi naftu u Kinu i neke druge azijske zemlje, ali u obimu manjem od svog punog kapaciteta.

Prema iranskoj agenciji Mehr, analiza iranske carinske statistike pokazuje da je vrednost izvoza nafte od marta do septembra iznosila oko 23,2 milijarde dolara, uprkos embargu.

Izvor: Al Jazeera